THEO DÕI SỰ PHÁT TRIỂN NANG NOÃN
I. GIỚI THIỆU
Theo dõi sự phát triển nang noãn là một việc làm rất cần thiết trong quá trình khám và điều trị vô sinh. Đặc biệt trong các chu kỳ có kích thích buồng trứng, theo dõi sự phát triển của nang noãn là rất cần thiết nhằm đánh giá sự đáp ứng của buồng trứng đối với các thuốc kích thích buồng trứng, phát hiện sớm nguy cơ quá kích buồng trứng và quyết định tiến hành các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản đúng thời điểm.
Sự phát triển nang noãn trong chu kỳ tự nhiên hay chu kỳ có kích thích buồng trứng được theo dõi bằng cách sử dụng siêu âm và qua các xét nghiệm nội tiết. Siêu âm, từ lâu, đã gắn liền với công tác khám và điều trị vô sinh. Sự kết hợp giữa siêu âm và các dấu hiệu lâm sàng là rất quan trọng trong việc chẩn đoán và điều trị vô sinh.
Gần đây, với sự phát triển của siêu âm đầu dò âm đạo, hình ảnh của các cơ quan vùng chậu được ghi nhận rõ ràng hơn, giúp đỡ rất nhiều trong việc đánh giá hoạt động buồng trứng và tử cung. Sự kết hợp giữa siêu âm và xét nghiệm nội tiết giúp cho việc đánh giá sự phát triển của nang noãn một cách toàn diện hơn.
II. THEO DÕI SỰ PHÁT TRIỂN NANG NOÃN TRÊN SIÊU ÂM
- Sự phát triển nang noãn trong chu kỳ không có kích thích buồng trứng
Nang noãn của buồng trứng có thể được đánh giá vào bất kỳ thời điểm nào của chu kỳ kinh. Tuy nhiên, thời điểm dễ quan sát nhất là nửa sau của giai đoạn nang noãn, khi mà buồng trứng đã có hiện tượng chọn lọc nang noãn.
Đầu chu kỳ, các nang noãn có kích thước nhỏ # 5mm trên siêu âm.
Nang noãn vượt trội xác định được vào khoảng 1 tuần trước ngày rụng trứng (ngày 7 của chu ky) và khi nang noãn đã đo được 12 mm, nang thường sẽ phát triển trung bình 2 mm/ngày.
Khoảng giữa chu kỳ kinh, nang noãn vượt trội thường đạt đến kích thước 17-18 mm. Ở giai đoạn này về mặt kích thước, nang noãn được xem là trưởng thành và chuẩn bị rụng trứng.
Thông thường, trong chu kỳ không có kích thích, chỉ có một đến hai nang vượt trội và phát triển đến giai đoạn rụng trứng.
- Sự phát triển nang noãn trong chu kỳ có kích thích buồng trứng
Việc theo dõi nang noãn trong chu kỳ có kích thích buồng trứng là rất quan trọng, giúp cho việc quyết định tiến hành các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản đúng thời điểm, do đó tỉ lệ thành công cao hơn.
Số lượng nang noãn phát triển cũng như tốc độ gia tăng kích thước của nang noãn thay đổi rất nhiều tuỳ theo loại thuốc và phác đồ kích thích được sử dựng.
- Các bất thường của phát triển nang noãn
3.1. Hội chứng nang hoàng thể hoá không vỡ (Luteinized Unruptured Follicle Syndrome):
– Không có hiện tượng rụng trứng
– Kích thước nang không giảm hay giảm ít trong giai đoạn hoàng thể
– Nồng độ progesteron trong máu giảm dần
3.2 Hội chứng nang trống (Empty Follicle Syndrome)
– Có nhiều nang nhưng chọc hút không có noãn
– Nguyên nhân chưa rõ, một số người cho rằng có bất thường về gene.
3.3. Sự hình thành của các cyst trong quá trình phát triển nang noãn
– Nang thoái hoá
– Nang hoàng thể
– Nang dịch trong
3.4. Chẩn đoán các bất thường của phát triển nang noãn bằng :
– Hình ảnh siêu âm trước khi cho thuốc
– Kích thước của nang
– Thời điểm xuất hiện của nang
– Mối liên quan với phác đồ kích thích buồng trứng
– Kết quả xét nghiệm nội tiết hỗ trợ
III. ĐÁNH GIÁ NỘI MẠC TỬ CUNG
Độ dày và hình ảnh nội mạc tử cung cũng là một yếu tố cần đánh giá trong quá trình phát triển nang noãn. Hình ảnh nội mạc tử cung thay đổi theo từng giai đoạn của chu kỳ kinh. Nội mạc tử cung dày tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình làm tổ của phôi.
- Các đánh giá độ dày nội mạc tử cung trên siêu âm
2 . Sự phát triển của nội mạc tử cung
Vào đầu chu kỳ, trước khi kích thích buồng trứng, nội mạc tử cung thường mỏng ≤ 5 mm. Độ dày nội mạc tử cung tăng chậm trong vài ngày đầu của chu kỳ, tăng nhanh khoảng 1-2 mm/ngày vào 2-3 ngày trước rụng trứng.
Nhiều nghiên cứu đã ghi nhận tỉ lệ thụ thai cao hơn ở những phụ nữ có nội mạc tử cung dày và phát triển nhanh hơn. Ngoài ra, nhiều báo cáo cũng ghi nhận hiếm có thụ thai khi độ dầy nội mạc tử cung < 6 mm.
- Hành ảnh nội mạc tử cung
Được chia làm 3 dạng:
– Dạng I : Có sự phân chia rõ rệt của ba đường tăng âm với hai vùng giảm âm (hình hạt cà phê). Đây là nội mạc tử cung thuận tiện cho quá trình làm tổ.
– Dạng II: Tăng âm toàn bộ, không thấy vùng giảm âm. Đây là dạng nội mạc tử cung không thuận tiện cho quá trình làm tổ.
– Dạng III: Có hình ảnh ba đường tăng âm nhưng sự khác biệt với vùng giảm âm không rõ (dạng trung gian giữa I và II).
IV. THEO DÕI SỰ PHÁT TRIỂN NANG NOÃN QUA CÁC XÉT NGHIỆM NỘI TIẾT
Việc kết hợp giữa siêu âm và xét nghiệm nội tiết như E2, LH, đôi khi pregesteron sẽ giúp cho việc đánh giá sự phát triển nang noãn một cách toàn diện hơn, đồng thời giúp phát hiện sớm một số bất thường trong quá trình phát triển nang noãn.
- Xét nghiệm nội tiết E2 : Giúp chúng ta có khái niệm về chất lượng nang noãn, phát hiện các bất thường xảy ra trong quá trình phát triển nang noãn.
- Xét nghiệm nội tiết LH, pregesteron: Giúp phát hiện đỉnh LH sớm, hiện tượng hoàng thể hoá sớm của nang noãn làm giảm chất lượng nang noãn.
V. KẾT LUẬN
Theo dõi sự phát triển nang noãn là một việc rất cần thiết trong khám và điều trị vô sinh. Việc theo dõi này cần có kết hợp giữa siêu âm và nội tiết và cần được tiến hành nhiều lần trong chu kỳ nhằm có được một sự hiểu biết tương đối chính xác về hoạt động của buồng trứng cũng như sự đáp ứng của buồng trứng với các phác đồ thuốc kích thích buồng trứng.
Tuy nhiên, sự phát triển nang noãn khác nhau rất nhiều trên từng bệnh nhân. Vì vậy, việc theo dõi, đánh giá đúng sự phát triển nang noãn, để từ đó, có các biện pháp xử trí thích hợp là một “nghệ thuật”, đòi hỏi người thực hiện nắm vững các kiến thức về sinh lý phát triển nang, nội tiết và siêu âm .
