CHUẨN BỊ TINH TRÙNG
I. ĐẠI CƯƠNG
Trong sinh lý thụ tinh bình thường, sau khi giao hợp, tinh dịch được phóng vào âm đạo. Những tinh trùng di động tốt, có thể thụ tinh với trứng sẽ tự bơi qua lớp chất nhầy cổ tử cung để đi lên đường sinh dục phụ nữ. Kết quả của hiện tượng này là tinh trùng với khả năng di động tốt sẽ tự tách khỏi tỉnh dịch để tiếp tục đường đi vào tử cung.
Dựa trên cơ sở sinh lý đó, người ta áp dụng nhiều biện pháp để tách tinh trùng ra khỏi tinh dịch để sử dụng tinh trùng vào mục đích điều trị. Tinh trùng sau khi được tách khỏi tinh dịch có thể được sử dụng vào nhiều mục đích: (1) thụ tinh nhân tạo bằng phương pháp bơm tinh trùng vào buồng tử cung (intra- uterine insemination -IUI); (2) các phương pháp hỗ trợ sinh sản; (3) các thử nghiệm thăm dò chức năng tinh trùng.
Tinh dịch có chức năng trung hoà và bảo vệ tinh trùng khỏi môi trường acid của âm đạo. Nó còn có một phần chức năng ổn định và nuôi dưỡng tinh trùng. Tuy nhiên nó có nhiều ảnh hưởng xấu lên tinh trùng sau khi được phóng vào âm đạo phụ nữ. Người ta thấy rằng tinh dịch có thể làm giảm sức sống của tình trùng, giảm độ di động của tình trùng. Tinh dịch có những chất ngăn chặn quá trình hoạt hoá đầu tinh trùng (capacitation), ngăn cản phản ứng cực đầu tinh trùng (acrosome reaction). Tinh dịch chứa nhiều tinh trùng thường trú hoặc vi trùng gây bệnh trên đường sinh dục nam. Prostagladin có trong tinh dịch có thể gây co thắt tử cung khi bơm vào buồng tử cung. Ngoài ra trong tinh dịch còn có tế bào chết, độc tố có thể ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng và sinh lý thụ tinh bình thường. Bơm tinh dịch trực tiếp vào buồng tử cung có thể gây dị ứng hay sốc phản vệ.
Lợi ích của phương pháp chuẩn bị tinh trùng:
– Chọn được các tinh trùng bình thường, di động tốt cho các phương pháp điều trị. Đồng thời cô đặc các tinh trùng này trong một thể tích nhỏ, thuận lợi cho các phương pháp điều trị.
– Loại được các tế bào chết, hầu hết các vi sinh vật, phần lớn các chất độc với tinh trùng.
– Loại được một phần lớn protaglandin trong tinh dịch, tránh được co thắt tử cung trong phương pháp IUI.
– Kích thích sự hoạt hoá đầu tinh trùng, tạo thuận lợi cho quá trình thụ tinh với trứng.
– Giảm được phần lớn nguy cơ nhiễm trùng từ tinh dịch, do các phương pháp chuẩn bị tinh trùng hiện nay có thể phát hiện và loại được hầu hết các vi sinh vật có trong tinh dịch.
– Tránh được nguy cơ sốc phản vệ đôi khi xảy ra khi cho tinh dịch vào buồng tử cung.
Kỹ thuật thụ tinh nhân tạo bằng phương pháp bơm tinh dịch đã được đề cập đến hơn 200 năm nay, tuy nhiên chỉ đến khi các phương pháp chuẩn bị tinh trùng ra đời, kỹ thuật bơm tinh trùng đã qua xử lý mới được phổ biến nhanh chóng và được chấp nhận rộng rãi trên thế giới. Do các ưu điểm vượt trội của nó so với phương pháp bơm tinh dịch tươi về mặt kỹ thuật, cũng như về mặt an toàn và y đức.
Các kỹ thuật chuẩn bị tinh trùng nói chung tương đối đơn giản, dễ thực hiện. Có nhiều phương pháp chuẩn bị tinh trùng đã được áp dụng. Tuy nhiên 2 phương pháp đạt hiệu quả cao và được áp dụng rộng rãi nhất hiện nay là phương pháp: bơi lên (swim-up) và phương pháp sử dụng thang nồng độ percoll
II. PHƯƠNG PHÁP SWIM- UP
- Trang bị cần thiết
– Môi trường cấy
– Ông nghiệm 5ml, 10ml tiệt trùng.
– Pipet Pasteur
– Máy ly tâm
– Kính hiển vi
– Buồng đếm máu
– Tủ cấy CO2 (±)
– Tủ thao tác vô trùng (±)
- Cách tiến hành
– Cho vào ống nghiệm (loại 10 ml) 1,5 ml môi trường cấy
– Cho 1 ml tinh dịch đã ly giải thật nhẹ nhàng xuống dưới đáy lớp môi trường
– Đặt ống nghiệm trong tủ cấy khoảng 45 – 60 phút
– Lấy khoảng 0,7 đến 1 ml ở phần trên của cột môi trường, cho vào ống nghiệm loại 5ml
– Cho thêm 2ml môi trường mới vào ống nghiệm, trộn đều
– Đem ly tâm 1500 vòng/phút trong vòng 15 phút
– Hút bỏ lớp môi trường ở trên, chừa lại khoảng 0,4-0,5 ml
– Trộn đều, lấy 1 giọt cho vào buồng đếm kiểm tra
– Phần còn lại có thể sẵn sàng để thực hiện IUI
- Nhận xét
– Nguyên tắc: chỉ những tinh trùng di động tốt sẽ tự bơi lên trên, thoát khỏi lớp tinh dịch phía dưới.
– Phương pháp này đơn giản, dễ thực hiện
– Tinh trùng chọn lọc có chất lượng cao
– Chỉ áp dụng với mẫu tinh trùng chất lượng tương đối tốt (có trên 10.106 tinh trùng di động tới trước).
– Kỹ thuật thực hiện có thể thay đổi tuỳ theo kinh nghiệm của từng trung tâm.
III. PHƯƠNG PHÁP THANG NỒNG ĐỘ PERCOLL
- Trang bị cần thiết
– Môi trường cấy (2 loại: 1X, 10X)
– Dung môi percoll
– Ông nghiệm 5ml, 10ml tiệt trùng
– Pipet Pasteur
– Máy ly tâm
– Kính hiển vi
– Buồng đếm máu
– Tủ cấy CO2 (±)
– Tủ thao tác vô trùng (±)
- Thực hiện (theo phác đồ của Bệnh viện phụ sản Từ Dũ)
– Pha các dung môi percoll đẳng trương 95% và 47,5%
– Cho hai lớp dung môi percoll 95% và 47,5% vào ống nghiệm: mỗi lớp 1ml, lớp 95% ở dưới
– Cho thật nhẹ nhàng khoảng 1,5 ml tinh dịch lên trên 2 lớp percoll
– Ly tâm 1500 vòng/phút trong vòng 15 phút
– Giữ lại 0,5ml ở đáy, cho vào ống nghiệm mới
– Pha với 2ml môi trường mới
– Ly tâm 1500 vòng/1 phút
– Giữ lại 0,5ml ở đáy, cho vào ống nghiệm mới
– Pha với 2ml môi trường mới
– Ly tâm 1500 vòng/1 phút
– Hút bỏ lớp môi trường ở trên, chừa lại khoảng 0,4-0,5 ml
– Trộn đều, lấy 1 giọt cho vào buồng đếm kiểm tra
– Phần còn lại có thể sẵn sàng để thực hiện IUI
- Nhận xét
– Phương pháp này đã được áp dụng trên thế giới từ những năm 1980.
– Nguyên tắc: các dung môi percoll ở nồng độ khác nhau có chức năng lọc, loại bỏ các tinh trùng chết, dị dạng, di động kém và các thành phần trong tinh dịch. Phần tinh dịch lọc được, rửa hai lần với môi trường cấy để loại bớt percoll trong môi trường cấy.
– Đơn giản, dễ thực hiện
– Thực hiện với mẫu tinh trùng yếu hơn (>5.106 tinh trùng di động)
– Thời gian thực hiện hơi dài hơn so với swim-up
– Kỹ thuật thực hiện có thể thay đổi tuỳ theo kinh nghiệm của từng trung tâm, nhất là số lớp và nồng độ các lớp dung môi percoll đẳng trương sử dụng.
IV. MÔI TRƯỜNG CẤY
Sử dụng các môi trường tổng hợp bao gồm các thành phần chính sau: nước, các ion cần thiết, năng lượng, protein. Có thể sử dụng các loại Menezo B2, T6, BWW, HTF, Hans F-10 EBSS,…
Các loại môi trường này có thể mua dưới dạng chế biến sẵn hoặc tự pha chế. Các công thức pha chế của các loại môi trường đơn giản có thể tìm thấy trong các tài liệu về môi trường. Tuy nhiên việc đảm bảo chất lượng môi trường pha chế tương đối phức tạp trong tình hình nước ta hiện nay.
V. KẾT LUẬN
Nói chung một phương pháp chuẩn bị tinh trùng lý tưởng cần đạt các yêu cầu sau:
– Nhanh, đơn giản, rẻ tiền
– Thu được nhiều tinh trùng di động từ mẫu tinh dịch có sẵn.
– Giảm thiểu ảnh hưởng lên chất lượng tinh trùng trong quá trình thực hiện
– Loại trừ được những chất có thể có hại lên chất lượng tinh trùng và quá trình thụ tinh
Tỉ lệ tinh trùng di động thu được qua các phương pháp chuẩn bị tinh trùng, tính trên tổng số tinh trùng di động trong mẫu tinh dịch ban đầu trung bình khoảng 25%. Có thể cao hơn hay thấp hơn tuỳ trường hợp.
Trong các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, trong đó có IVF, người ta có thể áp dụng 1 trong 2 phương pháp trên hoặc phối hợp cả 2 để có tinh trùng với chất lượng tốt nhất.
