SA DÂY RAU
Sa dây rau là một cấp cứu trong sản khoa đối với thai, nhưng khi thai đã chết thì tính chất cấp cứu không còn nữa. Sa dây rau sẽ làm rối loạn huyết động học trong tuần hoàn rau thai và làm cho thai chết, vì vậy cần phải xử trí kịp thời và nhanh chóng mới cứu được thai.
Sa dây rau là khi dây rau không ở vị trí bình thường giữa bánh rau và trong buồng ối mà tụt xuống phía dưới nằm ở bên cạnh hoặc phía trước ngôi thai.
- Nếu vị trí của dây rau nằm ở bên ngôi thai gọi là sa dây rau bên ngôi
- Nếu vị trí của dây rau ở phía trước ngôi thai gọi là sa dây rau trước ngôi
Nguyên nhân
- Mất sự bình chỉnh giữa đầu thai và đoạn dưới tử cung, tạo ra khe hở để dây rau lọt xuống dưới như:
+ Dư ối, đa ối, làm cho thai lơ lửng trong buồng ối, làm cho ngôi thai bất thường, thai nằm chếch, ngôi ngang.
+ Thai sinh đôi hay kèm theo dư ối, thai nhỏ, sự bình chỉnh ngôi thai không tốt.
+ Rau tiền đạo làm cho đầu thai cao lỏng, ảnh hưởng đến sự bình chỉnh ngôi thai.
+ U tiền đạo làm cho ngôi thai ở cao (u xơ tử cung, u buồng trứng ở ngoài chen vào)
+ Độ trương lực của tử cung kém, gặp ở người con rạ, cũng ảnh hưởng đến sự bình chỉnh của ngôi thai.
- Dây rau quá dài
- Bấm ối không đúng kĩ thuật, đặc biệt trong trường hợp dư ối, đa ối, ngôi thai bất thường, làm cho nước ối chảy ồ ạt ra ngoài trôi theo cả dây rau.
Triệu chứng
- Trường hợp ối chưa vỡ:
+ Có các yếu tố ảnh hưởng đến sự bình chỉnh của ngôi thai, làm cho ngôi thai cao lỏng như đã nói ở trên.
+ Sờ qua cổ tử cung có cảm giác sờ thấy dây rau nằm sát màng ối và nhịp đập của mạch rốn.
+ Nghe tim thai bình thường hoặc có dấu hiệu chậm.
- Trường hợp ối đã vỡ:
+ Sờ thấy dây rau ở bên ngôi hoặc trước ngôi.
+ Qua thăm khám có thể xác định rõ được nhịp đập của mạch rốn nếu mới sa và có thể không xác định được nhịp đập của mạch rốn nếu sa lâu.
+ Nghe tim thai: nhịp tim thai thay đổi. Xuất hiện Dip biến đổi nếu theo dõi bằng monitor sản
Biến chứng:
- Dây rau bị chèn ép: đặc biệt khi cơn co tử cung đầu thai ép chặt dây rau vào tiểu khung gây cản trở tuần hoàn rau thai, làm cho thai bị suy, biểu hiện bằng nhịp tim thai chậm, biến đổi
- Dây rau bị khô vì ra khỏi môi trường nước ối, ảnh hưởng đến tính mềm, thấm của cuống rốn, cản trở tuần hoàn rau thai, biểu hiện bằng nhịp tim thai chậm muộn
- Thai chết: biến chứng trên dẫn đến thai suy, nếu không xử trí kịp thời thai sẽ chết rất nhanh chóng.
Xử trí
Khi phát hiện được sa dây rau phải xử trí một cách nhanh chóng.
- Đẩy dây rau lên để loại bỏ yếu tố chèn ép và khô dây rau bằng cách :
+ Dùng ngón tay đẩy lên
+ Thai phụ nằm chổng mông để dây rau tụt trở lại phía trên
- Xác định thai còn sống bằng cách nghe nhịp tim thai, sờ nhịp đập của cuống rốn
- Mổ lấy thai nhanh chóng. Trong khi chờ đợi mổ chú ý đẩy dây rau lên và giữ nguyên tại chỗ chờ đến khi cuộc mổ tiến hành. Nếu sa dây rau thành búi ra ngoài âm đạo phải phủ gạc tẩm huyết thanh nóng
- Thai đã chết thì không mổ lấy thai mà theo dõi và đẻ đường dưới hoặc chọc sọ trong một số trường hợp có chỉ định.
